Selecting Product Species for Aquaculture Companies: A Spherical Fuzzy Delphi–CRADIS Framework

Muazzez Kartal; Ahmet Aytekin

doi:10.31181/msa31202639

Authors

Muazzez Kartal Department of Business Administration, Hopa Faculty of Economics and Administrative Sciences, Artvin Çoruh University, 08100, Hopa, Artvin, Türkiye Author https://orcid.org/0009-0007-4823-5334
Ahmet Aytekin Department of International Trade and Business, Faculty of Political Sciences, Samsun University, 55080, Samsun, Türkiye Author https://orcid.org/0000-0002-1536-7097

DOI:

https://doi.org/10.31181/msa31202639

Keywords:

Aquaculture Management, Marine Aquaculture Species, t-Spherical Fuzzy Sets, Multi-Criteria Decision Analysis, Delphi, Compromise Ranking of Alternatives from Distance to Ideal Solution

Abstract

Developments in the aquaculture sector have broadened the commercial reach of products. Parallel to this expansion, seafood is becoming increasingly important in human nutrition due to its low cost and high protein content. This study seeks to identify marine aquaculture species that can be cultivated in the Eastern Black Sea Region. It also determines the criteria used in marine aquaculture species evaluation. In this regard, the importance of the criteria and the degree of preference for the management options are determined. To accomplish these objectives, the t-spherical fuzzy-Delphi-subjective weighting approach-compromise ranking of alternatives from distance to ideal solution (CRADIS) methodology is employed. The study finds that euryhaline capability, ecosystem effect, habitat suitability, and temperature tolerance are important determinants in seafood aquaculture production. Rainbow trout is the most ideal option, followed by Black Sea salmon, brown trout, seabass, and seabream. The study emphasizes the importance of environmental, sustainable, and customer-focused principles in marine aquaculture management.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Gün, A., & Kızak, V. (2019). Dünyada ve Türkiye’de su ürünleri üretiminde istatistiki durum. Menba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 5(2), 25-36.

Demircan, M. (2022). İklim Değişikliğinin Türkiye Denizlerine ve Su Ürünleri Yetiştiriciliğine Etkisi. JENAS Journal of Environmental and Natural Studies, 4(2), 96-108. https://doi.org/10.53472/jenas.1096917.

Food, & Nations, A. O. of the U. (2016). The state of world fisheries and aquaculture 2016. Contributing to food security and nutrition for all. FAO Rome.

Atar, H. H., & Ataman, T. G. (2016). İklim değişikliğinin su ürünleri yetiştiriciliği üzerindeki etkileri. Ziraat Mühendisliği, 363, 17-22.

Arslan, G., & Yıldız, P. O. (2021). Türkiye su ürünleri sektörüne genel bakış. Menba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 46-57.

Hadık, İ. E., Uçar, U. U., Atak, M., & İşleyen, S. K. (2020). A Decision Support System for Determining the Suitable Fish Species to Fish Farms. Endüstri Mühendisliği, 31(3), 373-388. https://doi.org/10.46465/endustrimuhendisligi.788918.

Akbulut, B. (2004). Su ürünleri yetiştiriciliği ve stratejileri. Aquaculture Studies, 2004(1), 9-11.

Başçınar, N. (2004). Dünyada su ürünleri yetiştiriciliği ve ülkemizin geleceğine bakış. Aquaculture Studies, 2004(1), 6-8.

Çavdar, Y. (2009). Su ürünleri yetiştiriciliğinde desteklemeler. Aquaculture Studies, 2009(1), 17-20.

Dağtekin, M., & Ak, O. (2007). Doğu karadeniz bölgesinde su ürünleri tüketimi, ihracat ve ithalat potansiyeli. Aquaculture Studies, 2007(3), 14-17.

Demir, E. (2014). Niçin kültür balıkçılığı. In Avrupa Balık Yetiştiriciliği El Kitabı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.

Sönmez, R., & Alpbaz, A. (1977). Su ürünleri yetiştiriciliği ve geleceği. Hayvansal Üretim, 7(1), 1-4.

Yıldırım, Ö., & Okumuş, İ. (2004). Muğla İlinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği ve Türkiye Su Ürünleri Yetiştiriciliğindeki Yeri. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 21(3), 361-364.

Tekelioğlu, N., Kumlu, M., Yanar, M., & Erçen, Z. (2007). Türkiye’de su ürünleri üretimi sektörünün durumu ve sorunları.

Babaoğlu, A. Ö., & Emiroğlu, D. İ. (2016). Avrupa Birliği’ne uyum sürecinde deniz balıkları yetiştiricilik işletmelerinin değerlendirilmesi Assessment of Turkish mariculture enterprises within the context of European Union harmonization process. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 33(4), 321-328. https://doi.org/10.12714/egejfas.2016.33.4.03.

Koçak, E. (2018). Açık-deniz orkinos balık yetiştiriciliği ve yasal sınırlamaların büyük ölçekli bir tesis örneği üzerinden incelenmesi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 7(2), 558-565. https://doi.org/10.28948/ngumuh.443592.

Çöteli, F. (2023). Ürün raporu- su ürünleri (Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü (TEPGE) No. 373). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı.

Akbulut, B., Kurtoglu, I. Z., Üstündag, E., & Aksungur, M. (2009). Karadeniz bölgesi’nde balik yetistiriciliginin tarihsel gelisimi ve gelecek projeksiyonu. Journal of FisheriesSciences. Com, 3(2), 76.

Yücel, Ş. (2006). Orta Karadeniz Bölgesi balıkçılığı ve balıkçıların sosyo-ekonomik durumu.

Gümüş, E., & Yılmaz, S. (2011). Antalya İli’nde su ürünleri yetiştiricilik sektörü ve pazarlama durumu. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(1), 15-31.

Kırda, K. (2016). Doğu Karadeniz Bölgesinde Balıkçılık. Karadeniz Araştırmaları, 13(52), 233-252.

Yıldırım, A. (2014). Ordu ve Trabzon illerinde deniz balığı yetiştiriciliği yapan işletmelerin yapısal analizi. Master’s Thesis, Fen Bilimleri Enstitüsü, Turkey.

Polat, H., & Ergün, H. (2008). Karadeniz’in Pelajik Balıkları. Aquaculture Studies, 2008(1), 1-5.

Dalkıran, G. (2019). Türkiye Su Ürünleri Yetiştiriciliği İşletmelerinin Uluslararası Rekabetçilik Durumu Üzerine Bir Araştırma (Tez no 605898). Karabük Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ocak, s165.

Özşahinoğlu, I. (2022). Sorular ile su ürünleri yetiştiriciliği. In Modern yetiştiricilikte sistem kullanımı ve günümüzdeki durumu. İKSAD Yayınları.

Kurt, K. C., Diler, A., & Bayrak, H. (2023). Gökkuşağı Alabalığı İşletmelerinde Balık Refahının Değerlendirilmesi Üzerine Bir Çalışma. Akademik Et ve Süt Kurumu Dergisi, 6, 11-20.

Koca, S. B., Terzi̇Oğlu, S., Di̇Di̇Nen, B. I., & Yi̇Ği̇T, N. Ö. (2009). Sürdürülebilir Su Ürünleri Yetiştiriciliğinde Çevre Dostu Üretim. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 3(1), 107-113. https://doi.org/10.1501/Csaum_0000000049.

Emre, Y., Sayın, C., Kiştin, F., & Emre, N. (2008). Türkiye’de ağ kafeste alabalık yetiştiriciliği, karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 65-73.

Keskin, E., & Atar, H. H. (2011). Su Ürünleri Yetiştiriciliği Doğal Balık Stokları İlişkisi. Ziraat Mühendisliği, 356, 4-9.

Turan, F., Gürağaç, R., & SAYIN, S. (2012). Su ürünleri yetiştiriciliğinde esansiyel yağlar. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 5(1), 35-40.

Ullah, K., Mahmood, T., & Jan, N. (2018). Similarity measures for T-spherical fuzzy sets with applications in pattern recognition. Symmetry, 10(6), 193. https://doi.org/10.3390/sym10060193.

Görçün, Ö. F., Chatterjee, P., Aytekin, A., Korucuk, S., & Pamucar, D. (2025). Strategic analysis of e-trade platforms in automotive spare part sector: A T-Spherical fuzzy perspective. Journal of Industrial Information Integration, 44, 100782. https://doi.org/10.1016/j.jii.2025.100782.

Saad, M., & Rafiq, A. (2022). Novel similarity measures for T-spherical fuzzy sets and their applications in pattern recognition and clustering. Journal of Intelligent & Fuzzy Systems, 43(5), 6321-6331. https://doi.org/10.3233/JIFS-220289.

Akram, M., Naz, S., Feng, F., Ali, G., & Shafiq, A. (2023). Extended MABAC method based on 2-tuple linguistic T-spherical fuzzy sets and Heronian mean operators: An application to alternative fuel selection. AIMS Mathematics, 8(5), 10619-10653. https://doi.org/10.3934/math.2023539.

Debnath, K., & Roy, S. K. (2023). Power partitioned neutral aggregation operators for T-spherical fuzzy sets: An application to H2 refuelling site selection. Expert Systems with Applications, 216, 119470. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2022.119470.

Aytekin, A., Korucuk, S., Bedirhanoğlu, Ş. B., & Simic, V. (2024). Selecting the ideal sustainable green strategy for logistics companies using a T-spherical fuzzy-based methodology. Engineering Applications of Artificial Intelligence, 127, 107347. https://doi.org/10.1016/j.engappai.2023.107347.

Shafiq, A., Naz, S., Butt, S. A., & Piñeres-Espitia, G. (2024). Enhancing learning environments with IoT: A novel decision-making approach using probabilistic linguistic T-spherical fuzzy set. The Journal of Supercomputing, 80(12), 17524–17574. https://doi.org/10.1007/s11227-024-06129-2.

Fetanat, A., & Tayebi, M. (2025). Sustainability and availability prioritization of solar thermal energy technologies for enhanced oil recovery using T-spherical fuzzy set-based ordinal priority approach. Clean Technologies and Environmental Policy, 27(6), 2585-2614. https://doi.org/10.1007/s10098-024-03047-y.

Qiao, L., & Qi, X. (2025). Hybrid multi-criteria decision-making algorithm for music composition evaluation using T-spherical fuzzy sets. International Journal of Information and Communication Technology, 26(12), 49-69. https://doi.org/10.1504/IJICT.2025.146165.

Khorshidikia, S., Rismanchian, M., & Habibi, E. (2024). A narrative review on the application of Delphi and fuzzy Delphi techniques in the cement industry. WORK: A Journal of Prevention, Assessment & Rehabilitation, 80(4), 1507-1517. https://doi.org/10.1177/10519815241297468.

Gupta, N., Garg, P., & Ahuja, N. (2025). An integrated pythagorean fuzzy delphi-AHP-CoCoSo approach for exploring barriers and mitigation strategies for sustainable supply chain in the food industry. Supply Chain Analytics, 10, 100105. https://doi.org/10.1016/j.sca.2025.100105.

Aytekin, A., İstanbullu, B., & Kara, K. (2025). Current Problems and Solutions of Certified Public Accountants in Türkiye. Spectrum of Engineering and Management Sciences, 3(1), 210-227. https://doi.org/10.31181/sems31202550a.

Saha, A., Pamucar, D., Gorcun, O. F., & Mishra, A. R. (2023). Warehouse site selection for the automotive industry using a fermatean fuzzy-based decision-making approach. Expert Systems with Applications, 211, 118497. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2022.118497.

Puška, A., Nedeljković, M., Prodanović, R., Vladisavljević, R., & Suzić, R. (2022). Market assessment of pear varieties in Serbia using fuzzy CRADIS and CRITIC methods. Agriculture, 12(2), 139. https://doi.org/10.3390/agriculture12020139.

Mert, A. S., & Aytekin, A. (2025). An interval-valued spherical fuzzy SWARA-CRADIS approach to strategic problem-solving in local media businesses. Journal of Process Management and New Technologies, 13(3-4), 54-77. https://doi.org/10.5937/jpmnt13-62481.

Puška, A., Nedeljković, M., Stojanović, I., & Božanić, D. (2023). Application of fuzzy TRUST CRADIS method for selection of sustainable suppliers in agribusiness. Sustainability, 15(3), 2578. https://doi.org/10.3390/su15032578.

Ashraf, S., Iqbal, W., Hameed, M. S., Simic, V., & Bacanin, N. (2024). An enhanced CRADIS decision model for optimizing radioactive waste reduction through transmutations based on disc spherical fuzzy information. Applied Soft Computing, 167, 112289. https://doi.org/10.1016/j.asoc.2024.112289.

Qiu, K., Chen, J., Ashraf, S., & Shahid, T. (2024). Strategic decision support system with probabilistic linguistic term sets: Extended CRADIS approach for supply chain risk management in sports industry. IEEE Access, 13, 32853-32862. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2024.3416391.

Abacıoğlu, S., Ayan, B., & Pamucar, D. (2025). The Race to Sustainability: Decoding Green University Rankings Through a Comparative Analysis (2018–2022). Innovative Higher Education, 50(1), 241-275. https://doi.org/10.1007/s10755-024-09734-4.

Işık, Ö., & Adalar, İ. (2025). A multi-criteria sustainability performance assessment based on the extended CRADIS method under intuitionistic fuzzy environment: A case study of Turkish non-life insurers. Neural Computing and Applications, 37(5), 3317-3342. https://doi.org/10.1007/s00521-024-10803-0.

Aytekin, A., Küçük, H. Ö., Aytekin, M., Simic, V., & Pamucar, D. (2025). Evaluation of international market entry strategies for mineral oil companies using a neutrosophic SWARA-CRADIS methodology. Applied Soft Computing, 174, 112976. https://doi.org/10.1016/j.asoc.2025.112976.

Kumar, R., & Simic, V. (2025). FinTech Research Mapping: A Citation-based Bibliometric Analysis. Spectrum of Engineering and Management Sciences, 3(1), 175-186. https://doi.org/10.31181/sems31202544k.

Ju, Y., Liang, Y., Luo, C., Dong, P., Gonzalez, E. D. S., & Wang, A. (2021). T-spherical fuzzy TODIM method for multi-criteria group decision-making problem with incomplete weight information. Soft Computing, 25(4), 2981-3001. https://doi.org/10.1007/s00500-020-05357-x.

Bouraima, M. B., Dong, S., Aytekin, A., Yang, Z., Zolfani, S. H., & Qian, S. (2025). Assessing sustainability in BRI railway projects with a novel integrated fuzzy methodology. Transport, 40(3), 197-229. https://doi.org/10.3846/transport.2025.25439.

Budescu, D. V., & Chen, E. (2015). Identifying Expertise to Extract the Wisdom of Crowds. Management Science, 61(2), 267-280. https://doi.org/10.1287/mnsc.2014.1909.

Bojke, L., Soares, M., Claxton, K., Colson, A., Fox, A., Jackson, C., Jankovic, D., Morton, A., Sharples, L., & Taylor, A. (2021). Developing a reference protocol for structured expert elicitation in health-care decision-making: A mixed-methods study. Health Technology Assessment, 25(37), 1. https://doi.org/10.3310/hta25370.

Aytekin, A. (2022). Çok kriterli karar analizi. Nobel Bilimsel Eserler.

Altinok, I., & Grizzle, J. M. (2001). Effects of brackish water on growth, feed conversion and energy absorption efficiency by juvenile euryhaline and freshwater stenohaline fishes. Journal of Fish Biology, 59(5), 1142-1152. https://doi.org/10.1111/j.1095-8649.2001.tb00181.x.

Dikel, S. (2006). Tuzlusu Ortamlarında Tilapia Yetiştiriciliği. Su Ürünleri Dergisi, 23(2), 199-204.

Verep, B., & Balta, F. (2023). Türkiye’nin Doğu Karadeniz kıyılarında deniz kafeslerinde balık yetiştiriciliği potansiyeli ve sürdürülebilir çevre. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 8(4), 679-690. https://doi.org/10.35229/jaes.1388002.

Çakmak, E., Özel, O. T., Mısır, D. S., Düzgüneş, Z. D., & Örnek, V. (2025). Türkiye’de Karadeniz somonu (Salmo labrax Pallas, 1814) balıkçılığının dönüşüm seyri. Ege Journal of Fisheries & Aquatic Sciences, 42(1), 70-84. https://doi.org/10.12714/egejfas.42.1.10.